“Easter eggs” (อ่านว่า อีสเตอร์ เอกส์) แน่นอนว่า เราไม่ได้กำลังจะพูดถึง ไข่ที่ถูกเขียนภาพสวยงามบนเปลือกในเทศกาลอีสเตอร์ หรือไข่พลาสติกที่เต็มไปด้วยลูกกวาดอยู่ภายใน หรือว่าไข่ช็อกโกเล็ต แต่เรากำลังตามล่าไข่อีสเตอร์ในความหมายของคนไอทีต่างหาก
ความจริง “Easter eggs” หรือไข่อีสเตอร์ในที่นี้ก็คือ คุณสมบัติใดๆ ของการทำงานที่ถูกซ่อนไว้ในซอฟต์แวร์ โดยผู้พัฒนาโปรแกรม ซึ่งซอฟต์แวร์ในที่นี้จะหมายรวมถึง DVD และเกมต่างๆ ด้วย ซึ่งในมุมมองของโปรแกรมเมอร์ อีสเตอร์ เอกส์ เป็นแค่อะไรบางอย่างที่ผู้สร้างต้องการใส่เพิ่มเข้าไปในซอฟต์แวร์ แต่ก็อยากจะซ่อนมันไว้ด้วยเหตุผลส่วนตัว (สะใจเล็กๆ) อีสเตอร์ เอกส์ สามารถเป็นอะไรก็ได้ตั้งแต่ รายชื่อผู้สนับสนุนซอฟต์แวร์ที่ถูกซ่อนไว้ คำสั่งพิเศษ เรื่องตลก ข้อผิดพลาด แอนิเมชัน ข้อความลึกลับ(ที่ซ่อนไว้) และอื่นๆ อีกมากมายตามแต่จินตนาการ นอกจากนี้ มันยังอาจจะหมายถึงสัญลักษณ์อะไรบางอย่างที่ผู้พัฒนาคิดว่า มันเท่ห์ต่อการที่จะใส่เข้าไปในซอฟต์แวร์ เพียงเพื่อให้พวกเขาเข้าใจ (ไอเดียบางอย่าง) เวลาที่เรียกมันขึ้นมาดู
อย่างไรก็ตาม บางทีคุณสมบัติการทำงานบางอย่างที่คุณพบเห็นแล้วรู้สึกประหลาดใจ อาจจะไม่ใช่อีสเตอร์ เอกส์เสมอไปก็ได้ โดยอีสเตอร์ เอกส์ของแท้จะต้องเข้าหลักเกณฑ์ 5 ข้อต่อไปนี้

1. “อีสเตอร์ เอกส์”ที่พบจะต้องไม่มีการบันทึกรายละเอียดอยู่ในคู่มือเอกสาร และไม่สามารถสังเกตเห็นได้โดยง่าย การเข้าถึงต้องไม่เป็นไปตามขั้นตอนปกติ โดยส่วนใหญ่โปรแกรมเมอร์จะซุกซ่อนความสนุกสนานไว้ใน “อีสเตอร์ เอกส์” เหมือนกับเวลาที่เด็กๆ เปิดไข่อีสเตอร์ แล้วพบขนมมากมายอยู่ในนั้น แน่นอนว่า สิ่งที่ซ่อนไว้นั้นก็เพื่อความสนุกของเหล่านักพัฒนานั่นเอง
2. “อีสเตอร์ เอกส์” จะต้องทำซ้ำได้ ด้วยชุดคำสั่งเดียวกัน ไม่ว่าใครก็ตามที่รู้ความลับ และปฏิบัติตามขั้นตอนจะต้องพบกับอีสเตอร์ เอกส์แน่นอน
3. “อีสเตอร์ เอกส์” จะต้องถูกใส่เข้าไปในโปรแกรมด้วยเหตุผลความชอบส่วนตัวของผู้สร้าง ซึ่งอาจหมายถึง ลายเซ็นต์เท่ห์ๆ เรื่องตลกที่ค่อนข้างจะวงในถึงจะเคยได้ยิน ของขวัญที่อยากจะอภินันท์ให้กับผู้ที่ซื้อผลิตภัณฑ์ เป็นต้น แน่นอนว่า ไข่อีสเตอร์จะต้องถูกใส่เข้าไปอย่างมีวัตถุประสงค์
4. “อีสเตอร์ เอกส์” จะต้องไม่แฝงเจตนาใดๆ ที่เป็นการมุ่งร้ายต่อผู้ใช้ หน้าที่หลักของไข่อีสเตอร์คือ การสร้างความสนุกสำหรับผู้ที่ล่ามันได้สำเร็จ โดยที่มันต้องไม่สร้างความเสียหายแต่อย่างใด
5. วัตถุประสงค์ที่สำคัญที่สุดของ “อีสเตอร์ เอกส์” ก็คือ พวกมันต้องแฝงความบันเทิงให้กับผู้ที่หามันพบด้วย (อย่างน้อยก็ต้องสร้างความประหลาดใจได้บ้าง) แต่ถ้าไม่รู้สึกอะไรเลย สิ่งที่พบก็ไม่อาจจะเรียกว่าเป็นอีสเตอร์ เอกส์ได้เต็มปากเต็มคำนัก

โปรแกรมใช้งานต่างๆ ส่วนใหญ่จะมีไข่อีสเตอร์ซ่อนอยู่ ยกตัวอย่างเช่น ถ้าตอนนี้คุณยังใช้ Photoshop 6 ลองกดปุ่ม Ctrl + Alt แล้วคลิกเมนู Help เลือกคำสั่ง About Photoshop… คุณจะเห็นไดอะล็อกบ๊อกซ์ที่แสดงรูปไตเติลเป็นรูปแมวในชุดขนสัตว์ (Venus in furs) และหลังเปิดทิ้งไว้ประมาณ 15 วินาที รายชื่อผู้พัฒนาที่อยู่ใต้รูปจะค่อยๆ เลื่อนขึ้นมา และพอกดปุ่ม Alt มันก็จะเร่งความเร็วของรายชื่อพวกนี้ ลองไปเล่นกันดูนะครับ สำหรับผู้อ่านที่สนใจสามารถตามล่าไข่อีสเตอร์แปลกๆ ได้ที่เว็บไซต์ www.eeggs.com และ www.eggheaven2000.com